I compiled the pdf version of this online book. You can print and use as a desktop reference…

Click here to get the book…

Note that most updated book is online version.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Bildiğiniz gibi, ulaşabileceğiniz en iyi cakephp kitabı şuradaki online kitaptır.

Bir süre önce bu kitabın yazıcı çıktısını almak için pdf  haline getirmiştim. İsteyen arkadaşlar aşağıdaki linkten kitabı indirip bastırabilir.

Tıklayın….

En güncel halinin online versiyon olduğunu unutmayın.

Evet performans konusunda gerçekten kötü olmasına rağmen hiç mi güzel tarafı yok bu frameworkün? Performans kayıplarına rağmen neden insanlar bu frameworkü tercih ediyor?

Bu soruların en önceli cevabı, cakephp ‘nin sunduğu otomatikleşmiş araçlarda yatıyor. Framework’ün sunduğu araçlar sayesinde programcının yapması gereken bir çok şeyi cakephp kendisi otomatik olarak yapıyor. Tabii ki bunu yapabilmek için cakephp nin koyduğu kurallara uymak gerekiyor. Veritabanı tasarımı vs gibi konularda bazı konularda kod yazım kurallarına uymak gerekiyor. Bu durum cakephp camiası tarafından “Less Configuration, More Convention” (daha az konfigürasyon, daha çok geliştirme kuralı)  şeklinde ifade ediliyor.  Bunun ne demek olduğunu aşağıda göreceksiniz.

Diğer çoğu php framework gibi cakephp de MVC (Model, View, Controller) yaklaşımı ile oluşturulmuştur. Hatta Bu yaklaşıma en katı şekilde bağlı olan ve programcıyı MVC dışına çıkmamak için en çok zorlayan frameworklerden birisi cakephp’dir.

Yazımın devam eden kısımlarına geçmeden önce  şuradaki yazımdaki MVC konusundaki açıklamaları okumanız çok iyi olur. Ayrıca bu yazıda okuyucuların, “php”, “php ile nesne tabanlı programlama”, “mvc yaklaşımı” hakkında bilgi sahibi olunduğu varsayıyorum. Bu konularda eksiğiniz olduğunu düşünüyorsanız lütfen ilgili konuları araştırınız.

CakePHP Nasıl Çalışır?

MVC yaklaşımını kullanan cakephp ‘de, uygulamadaki veri akışı şu şekilde olur;

1.İstek, kullanıcı verisi (get ve post verisi) aracılığı ile controllera iletilir.
2.Controller, isteği işler ve veritabanına erişmek için modele iletir.
3.Model, controller isteklerine, sonuç verisini göndererek ya da gönderilen verileri veritabanına ekleyerek karşılık verir.
4.Controller, modelden aldığı bu yanıtları, kullanıcıya göstermek amacıyla viewa gönderir.
5.Vİew, aldığı yanıtları belirlenen formatta kullanıcıya gösterir.

Less Configuration, More Convention (daha az konfigürasyon, daha çok geliştirme kuralı)

Bu kavram, konfigürasyondan çok, işi yaparken belli kurallara uymak anlamına gelir.

CakePHP ile çalışmaya başlamak için veritabanı adından başka bir konfigürasyon zorunluluğu yoktur. Bunun yerine “convention” denilen bir nevi “geliştirme kuralları” ya da “isimlendirme kuralları” denebilecek şartlar vardır. Örneğin: veritabanındaki alan isimleri, model-controller-view  isimleri ve yerleri…  Bunlar cakephp kurallarına göre isimlendirilip  yerleştirilirse cake onları otomatik olarak bulur. Bu nedenle cakephp convetions konusunu iyi bilmek ve uygulamak gerekir. Bunu anlayıp uygulamaya alıştıktan sonra konfigürasyon konusuna vakit ayırmadan uygulama geliştirebilirsiniz.

Otomatik Kod Üretimi

“Baking script”  olarak da bilinen cake bileşeni sayesinde, veritabanı tablolarını tanımlayarak cake in otomatik kod üretimi özelliğinden faydalanılabilinir. Bu sayede ihtiyacımız olan model, controller ve view ler otomatik olarak oluşturulur. Bu üretilen kodlar bize, veritabanı tablolarımız üzerinde crud (ekleme, okuma, düzeltme, silme) işlemleri yapabileceğimiz uygulamayı sağlar.

Veritabanı ile Hızlı Çalışma

“Cake database abstraction” sayesinde karmaşık sql sorguları ile uğraşmadan veritabanı üzerinde işlem yapabiliriz. Bu sayede sadece bir tablodan veri çekmenin yanısıra, ilişkili tablolalardaki verilerin hepsini yada bir kısmını aynı anda çekme şansımız olur. Örneğin “post” tablosunda gönderilen blog postlarını ve comments tablosunuda ilgili blog postuna yapılan yorumları tuttuğunu farzedelim. Bu durumda bir postla birlikte ilgili yorumları da çekmek istersek, post tablosundan bilgiyi dondüren tek bir model metodunu çağırmamız yeterlidir. Cake ilişkili diğer tablolardan (comments) da ilişkili  verileri getirecektir. Diğer tablolardan da ilişkili verileri almak için karmaşık sql sorguları yazmamıza gerek yoktur.

Kurulum

Kurulum için gereksinimler;

- Apache kurulu ve çalışıyor olmalı
- Mysql kurulu ve çalışıyor olmalı
- Php 4.3.2 ve üzeri kurulu ve çalışıyor olmalı
- Cakephp son versiyonu kurulu ve çalışıyor olmalı
- mod_rewrite açık olmalı  (httpd.conf )
- AllowOverride izni verilmiş olmalı     (httpd.conf )

Öncelikle cakephp’nin resmi sitesinden en son sürümünü indirerek sıkıştırılmış dosyayı açarak sunucuya atıyoruz. Daha sonra cakephp’yi attığımız yerin url’sini tarayıcımıza yazarak frameworkü çalıştırıyoruz.

Sunucuda “mod_rewrite” açık (enabled) olmalı.  Eğer aşağıdaki birinci görüntü geliyorsa çalışmaya hazırsınız. İkinci görüntüyü alıyorsanız. Apache mod_rewrite açık değil demektir. Bunun için apache httpd.conf dosyasındaki #LoadModule rewrite_module modules/mod_rewrite.so satırının başındaki # kaldırılarak sunucu tekrar başlatılarak ilgili modülün yüklenmesi sağlanır. (Eğer bir hosting kullanıyorusanız, muhtemelen httpd.conf dosyasına erişim hakkınız olmayacaktır. bu takdirde hosting firmanızla görüşerek konuyu halletmeniz gerekiyor.)

Örnek Uygulama

Veritabanımız;

CREATE TABLE tasks (
id int(10) unsigned NOT NULL auto_increment,
title varchar(255) NOT NULL,
done tinyint(1) default NULL,
created datetime default NULL,
modified datetime default NULL,
PRIMARY KEY (id)
);

[Convention] :Cakephp conventionları gereği veritabanındaki tablo isimleri (ingilizceki) çoğul olmalı ve her tablo, id isimli bir birincil anahtara (primary key) sahip olmalıdır

/app/config içindeki database.php.default dosyasını database.php olarak değiştirip aşağıdaki ayaları dosya içinden yapıyoruz;

var $default = array(
'driver' => 'mysql',
'persistent' => false,
'host' => 'localhost',
'login' => 'root',
'password' => '',
'database' => 'caketoodoo',
'prefix' => '',
);


Sonrasında tarayıcımızda aşağıdaki ekranı almamız gerekir;

Uygulamamızın buraya kadarki kısmında cakephp’ye, veritabanımızı göstermiş olduk.

Model

Uygulamamızda tek bir tablo olduğu için, sadece bir adet model oluşturacağız.

/app/models  dizini içinde task.php isimli dosya oluşturup aşağıdaki kodları içine ekliyoruz;

<?php
class Task extends AppModel {
var $name = 'Task';
}
?>

[Convention] Burada <?php  den önce ve ?> den sonra herhangi bir boşluk tab vb olmadığından emin olunması gerekiyor.

[Convention] Model dosya adı temsil ettiği tablonun (ingilizce çoğul olan adının) tekil halidir. Yani veritabanı tablo adı tasks ise model dosya  adı task.php olur.

[Convention]  Model class adı, temsil ettiği tablonun (ingilizce çoğul olan adının) tekil halidir. Ayrıca ilk harfler büyüktür. . Yani veritabanı tablo adı tasks ise model class adı Task olur.

Model classı frameworkün  AppModel  classından extend edilir. Ayrıca AppModel classı da temel model classı olan Model den extend edilmiştir. Model isimli bu temel class, veritabanı ile ilgili crud işleri ile ilgili metodları barındırır.

Controller

/app/controllers  içinde   tasks_controller.php isimli dosya oluşturup, aşağıdaki kodları yerleştiriyoruz;

<?php
class TasksController extends AppController {
var $name = 'Tasks';
function index() {
$this->set('tasks', $this->Task->find('all'));
}
}
?>

[Convention] Burada  da <?php  den önce ve ?> den sonra herhangi bir boşluk tab vb olmadığından enim olunması gerekiyor.Bu örnekte bir modele bir controller karşılık geliyor ancak böyle olması, her modele bir controller karşılık gelemesi zorunlu değildir.

[Convention] Controller dosya ismi, veritabanındaki tablo adına aynen çoğul haliyle _controller.php  eklenerek belirlenir. Yani uygulamamızda  tablo adı tasks olduğu için controller adı tasks_controller.php olacaktır.

[Convention] Model class isimlerinde olduğu gibi controlller class isimlerinde de kelimelerin ilk harfleri büyük olur. Örneğimizde: tasks_controller.php isimli controller ın class ismi TasksController olacaktır.

Veritabanındaki Bütün Kayıtların Gösterilmesi

tasks_controller.php dosyası içinde, TasksController sınıfımıza, index isimli metodu aşağıdaki gibi ekleyelim. Controller içindekianonim fonksiyonlar (public functions) “action” olarak adlandırılır.  tasks_controller.php dosyanız şu şekilde görünecektir;

<?php
class TasksController extends AppController {
var $name = 'Tasks';
function index() {
$this->set('tasks', $this->Task->find('all'));
}
}
?>

/app/views dizini içinde “tasks” isimli bir dizin oluşturuyoruz.

task dizini içinde index.ctp isimli bir dosya oluşturup aşağıdaki kodları kopyalıyoruz;

<h2>Tasks</h2>
<?php if(empty($tasks)): ?>
There are no tasks in this list
<?php else: ?>
<table>
<tr>
<th>Title</th>
<th>Status</th>
<th>Created</th>
<th>Modified</th>
<th>Actions</th>
</tr>
<?php foreach ($tasks as $task): ?>
<tr>
<td>
<?php echo $task['Task']['title'] ?>
</td>
<td>
<?php
if($task['Task']['done']) echo "Done";
else echo "Pending";
?>
</td>
<td>
<?php echo $task['Task']['created'] ?>
</td>
<td>
<?php echo $task['Task']['modified'] ?>
</td>
<td>
<!-- actions on tasks will be added later -->
</td>
</tr>
<?php endforeach; ?>
</table>
<?php endif; ?>

Tarayıcınız aracılığı ile …/tasks/index linkini çalıştırın.  Aşağıdakine benzer şekilde veritabanımızda herhangi bir kayıt olmadığını gösteren çıktı alacaksınız;

Eğer veritabanımızda kayıt olsaydı burada tüm kayıtları görecektik.

Bu uygulama ile temel olarak cakephp çalışma mantığını, tipik bir uygulamanın nasıl olduğunu anlatmaya çalıştım. İleriki yazılarımda bu uygulamamıza yeni kayıt ekleme, değişiklik, silme gibi temel özellikleri nasıl ekleyeceğimizi anlatmaya çalışacağım.

Sevgiler

Controller, basit olarak bir link ile çağırılabilen bir class dosyasıdır. Örneğin : aşağıdaki örnekte CI blog.php isimli controllerı bulup yüklemeye çalışır. Sonuç olarak url deki ilk bölümle aynı isimli class dosyası çalıştırılır. Linkte .php uzantısının kullanılmadığına dikkat edin…

www.siteadiniz.com/index.php/blog/

Merhaba Dünya

Herhangi bir metin editöründe aşağıdaki kodu yazarak blog.php ismi ile application/controllers/ dizininin içine kaydedelim; (Kod içindeki class ismi büyük harfle başlamalıdır. Küçük harfle başlayamaz. blog olamaz Blog olmalıdır.)

<?php
class Blog extends Controller {
    function index()
    {
        echo 'Merhaba Dünya!';
    }
}
?>

Şimdi aşağıdaki linke girin;
www.siteadiniz.com/index.php/blog/
Doğru yaptıysanız “Merhaba Dünya!”  yazısını göreceksiniz.

Metodlar (Fonksiyonlar)

Bildiğiniz gibi sınıfların en önemli parçalarından birisi metotlardır. Controllerında bir sınıf olduğunu söylemiştik. Aynen url nin ilk parçasında ilgili kontrollerı çalıştırdığımız gibi, metod ve metodların parametrelerini de url ile içerisinden çağırabiliriz.

Yukarıdaki örnekte çalışacak metod ismi index() dir. Url nin ikinci bölümü boş ise index() varsayılan olarak yüklenir.  Yukarıdaki örnekte “Merhaba Dünya!” yazısını görmenin bir diğer yolu ise aşağıdaki linki takip etmektir.

www.siteadiniz.com/index.php/blog/index/

Url nin ikinci bölümü, controller ın hangi fonksiyonu çağırdığını belirler.

Şimdi yukarıdaki örneği aşağıdaki şekilde değiştirelim; (değişikliği blog.php dosyasında yapacaksınız)

<?php
class Blog extends Controller {
    function index()
    {
        echo 'Merhaba Dünya!';
    }
    function comments()
    {
        echo 'Bu da diğer metod';
    }
}
?>

Şimdi şu linki çağıralım; (url nin ikinci bölümü ile comment() metodumuzu çalıştırdığımza dikkat edin)
www.siteadiniz.com/index.php/blog/comments/
Şimdi ise tarayıcınızda “Bu da diğer metod”  yazısını göreceksiniz.

Metod Parametresini url İle Geçirmek

Eğer url ikiden fazla bölüm içeriyorsa, 3 ve sonraki bölümler, ilgili metoda parametre olarak aktarılır.
Örneğin aşağıdaki kodu products.php ismi ile application/controllers/  içine kaydedelim.

<?php
class Products extends Controller {
    function shoes($sandals, $id)
    {
        echo $sandals;
        echo $id;
    }
}
?>

Sonra da aşağıdaki linki çalıştıralım;

www.siteadiniz.com/index.php/products/shoes/sandals/123

Üçüncü ve dördüncü bölümlerdeki bilgiler fonksiyon parametrelerine değer olarak atanır ve bu parametrelere uygun bilgileri sayfaya alır. Yani tarayıcıya “sandals” ve “123″ kelimelerini yazdırır.

Varsayılan Controller Tanımlama

Url bulunamadığında ya da siteye ilk girildiğinde CI ye gitmesi için varsayılan olarak yüklenecek controller tanımlaması yapılabilir.

Default Controller (varsayılan controller) tanımlaması yapmak için application/config/routes.php içindeki aşağıdaki kodla gerekli değişiklik yapılabilir;
$route['default_controller'] = ‘Blog’;

Blog, burada varsayılan olarak yüklenecek controller adıdır. Bu ayardan sonra, eğer yukarıdaki örnekte ana index.php dosyanızı herhangi bir url bölümü kullanmadan çalıştırırsanız, “Merhaba Dünya!” yazsını görürsünüz.

Controllerları Alt Klasörlerde Organize Etmek

Bazı durumlarda controller ları alt klasörlere bölmek isteyebilirsiniz. Bunu, application/controllers içinde alt klasörler açarak yapabiliriniz.

Bunu yaptığınız zaman url ’nin ilk bölümünde klasör ismi kullanılmalıdır. Örneğin controller,   “application/controllers/products/shoes.php” altında olduğunu varsayarsak url şu şekilde olmalıdır;
www.siteadiniz.com/index.php/products/shoes/123

Her bir alt klasör varsayılan controller içerebilir. Alt katagoriye giden bir link bulunamadığında ya da benzer bir durumda varsayılan controller olarak çalışmak üzere ayrı bir varsayılan conroller tanımlanabilir. Bu, application/config/routes.php dosyasından yapılır.

Sınıf Yapılandırıcıları (Class Constructors)

Yapılandırıcılar, sınıftan nesne oluştururken bazı varsayılan değerleri ayarlamak ya da bazı varsayılan işlemleri çalıştırmak için kullanılır. Bildiğiniz gibi yapılandırıcılar, değer döndürmez. Sadece belli varsayılan işleri yapar. Yapılandırıcılar (consructors) hakkında daha fazla bilgi için php5 de nesne tabanlı programlama konusu incelenmelidir.

Cıdeigniter’da kullanımı şu şekildedir (php5 için);

<?php
class Blog extends Controller {
       function __construct()
       {
            parent::Controller();  
       }
}
?>

Burada   parent::Controller();  kodunu kullanmak durumundayız çünkü yerel yapılandırıcı, parent controller ‘ı ezeceği için, onu manuel olarak çağırmamız gerekir.

MVC ‘nin ve dolayısı ile codeigniter’in bel kemiği olan controller kavramından genel olarak bu kadar değinmek yeterli olacaktır sanırım. Zaten CI ile uygulama geliştirme sürecimiz çok büyük oranda controller, model ve view dosyaları yazmaktan ibaret olduğu için bu konuyu iyi öğrenmek durumdayız.

Sonraki codeigniter yazılarımda görüşmek üzere, sağlıcakla kalın…

Kaynakça:

CodeIgniter Kullanıcı Klavuzu